2026 жылғы 12 наурызда Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы БАҚ өкілдері мен блогерлерге «Әлеуметтік желілердегі рухани құндылықтың коммерциялануы» тақырыбында оқыту семинарын өткізді. Іс-шара цифрлық манипуляциялар тәуекелдеріне және әлеуметтік желілердегі қызметтің этикалық аспектілеріне назар аудара отырып, медиа сауаттылықты арттыруға және заманауи діни тақырыптың ерекшеліктерін ашуға бағытталды. Семинар жұмысын Орталық Басқарма Төрайымының орынбасары Марат Қалижанов пен ҚР МАМ Дін Істері Комитеті басқармасының сарапшысы Әлібек Есболатов ашты. Кездесу аясында сарапшылар мен қатысушылар маркетинг пен монетизация құралы ретінде рухани тәжірибелер мен символизмді қолданумен байланысты заманауи трендтерді талдады.
Семинардың негізгі бөлімінде Сыртқы байланыстар және ақпараттық жұмыс департаментінің директоры Зарина Құдабаева мен бас консультант Назерке Өрғара коммерцияландырудың ақылы «рухани марафондардан», «миллионға дұғалардан» байытуға арналған «құпия зікірлердің» маркетингтік ұсыныстарына дейінгі қазіргі заманғы нысандарын суреттейтін кейстердің егжей-тегжейлі талдауын ұсынды. Сарапшылар мұндай форматтарда дін рухани өзін-өзі жетілдіру және адамгершілік даму жолы ретінде емес, материалдық әл-ауқатқа жетудің утилитарлық құралы ретінде көрініп, мағыналар өзгеретінін атап өтті. Мұндай медиа өнімдерде қасиетті мағыналар көбінесе сиқырлы ойлау элементтерімен және қаржылық жетістікке жетудің жеңілдетілген «нұсқауларымен» ауыстырылатыны атап өтілді. Мұндай тәжірибелерді аудиторияның діни сенімдері мен рухани қажеттіліктеріне әсер етуге бағытталған психологиялық және цифрлық манипуляцияның бір түрі ретінде қарастыруға болады.
Мұндай медиа тәжірибелерде қолданылатын әсердің психологиялық механизмдері, мысалы, сән-салтанатты байлықтың көрнекі белгілерін көрсету, «жылдам шешім» елесін жасау және аудиторияның сыни қабылдауын мақсатты түрде азайту, Дінтану сараптамасы департаментінің аға сарапшысы және дін психологиясының магистрі Айдана Ізбасқан жан-жақты түсіндірді. Оның айтуынша, мұндай әдістер қатысушылардың материалдық және рухани жетістікке оңай қол жетімділік сезімін қалыптастыруға бағытталған, бұл ұсынылған тәжірибелерге деген сенімді арттырады және аудиторияның ақпаратты сыни тұрғыдан бағалау қабілетін төмендетеді. Сарапшы цифрлық және медиа платформаларға біріктірілген бұл психологиялық әдістер эмоционалды және когнитивті реакцияларды тиімді басқара алатынын, әртүрлі рәсімдер мен тәжірибелер арқылы жеке тиімділік пен жылдам нәтижелердің елесін жасай алатынын атап өтті.
Сараптамалық блоктың қорытындысы межесінде Әдістемелік жұмыс және жинақтау департаменті директоры Дулат Жақиянов баяндама жасады. Баяндамашы қолданыстағы заңнаманың құқықтық аспектілері мен «көлеңкелі тұстары» жайлы егжей-тегжейлі айтып, цифрлық діни қызметпен байланысты тәуекелдерге тоқталды. Тиісті тіркеусіз онлайн уағыздар жүргізу, сондай-ақ ашық емес қаржылық жинақтарды («онлайн-садақа» делінетін) ұйымдастыру Қазақстан Республикасының заңнамасында көзделген әкімшілік жауапкершілікке әкеп соғатын заңсыз миссионерлік қызметке жатқызылуы мүмкін екендігі баса айтылды. Дулат Жақиянов деструктивті құбылысқа ерекше тоқталып, бұл құбылысқа алдын алу мониторинг жүргізу қажеттігін атап өтті. Цифрлық ортадағы деструктивті идеологияның жергілікті болып көрінетін көріністері әлеуметтік тұрақтылыққа әсер етуі мүмкін екендігі, сондықтан болашақта болуы мүмкін жүйелік тәуекелдердің алдын алу үшін бұл процестерге ертерек назар аудару қажет екені атап өтілді.
Семинарды қорытындылай келе, ұйымдастырушылар цифрлық дәуірде шынайы рухани ағарту мен манипуляциялық инфобизнес арасындағы шекара барған сайын айқындалып жатқанына тоқталды. Сондықтан мұндай іс-шараларды өткізу медиа-қауымдастықтың сыни контентті талдау дағдыларын дамытуға, журналистер мен блогерлерге этикалық қателіктер мен заңды тәуекелдерден аулақ болуға көмек болып табылады.
Кездесудің қорытынды бөлімі ашық диалог форматында өтті. Пікірталас пен сұрақ-жауап сессиясына діни бірлестіктердің өкілдері белсенді қатысты. Олар Халықаралық орталықтың сарапшыларымен бірлесе отырып, қатысушылар тарапынан қойылған көкейтесті сұрақтар бойынша жан-жақты түсініктеме берді.
Онлайн оқыту семинар еліміздің түкпір-түкпірінен 50-ден астам қатысушыларды біріктірді. Олардың қатарында жетекші бұқаралық ақпарат құралдарының, соның ішінде баспа және интернет басылымдарының («Казахстанская правда», «Егемен Қазақстан», «Дін және заман» журналы, Baq.kz, Beine.Pro, KazIslam және т.б.), телеарналардың (Saryarqa, «Новое телевидение»), радионың («Жаңа FM») өкілдері болды. Семинар жұмысына журналистермен қатар, қазақстандық діни бірлестіктердің өкілдері, сала мамандары, теологтар, облыстық Дін істері басқармасының мамандары, дінтану мамандығы бойынша магистранттар қатысты.
Семинар цифрлық діни ортаны зерттеу және БАҚ өкілдері мен блогерлер арасында медиасауаттылықты арттырудағы пәнаралық тәсілдің маңыздылығын растады. Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығы жауапты медиа-ортаны қалыптастыруға және цифрлық дәуірде діни мазмұнды саналы қабылдау мәдениетін дамытуға жәрдемдесетін осындай бастамаларды жүзеге асыруды жалғастыратын болады.
