2026 жылғы 20 қаңтарда Астана қаласында «Таптаурындарсыз БАҚ-тағы дін» атты конференция өтті. Іс-шара дін тақырыбын медиакеңістікте жариялаудың этикалық және құқықтық стандарттарын қалыптастыру мақсатында сарапшыларды, журналистерді және діни бірлестіктердің өкілдерін біріктірді.
Конференцияға Дін істері комитетінің төрағасы Ануар Хатиев қатысып, Қазақстанда көптеген жылдар бойы конфессияаралық және дінаралық диалогтың орнықты мәдениеті қалыптасып келе жатқанын атап өтті. Ол цифрлық платформалардың белсенді дамуы жағдайында діни тақырыптарды дұрыс әрі салмақты түрде жариялауға деген жауапкершіліктің артатынын, ал қамту мен сенсация қуалау қоғамдық тұрақтылыққа кері әсер етуі мүмкін екенін айтты. Осы орайда ол кәсіби бұқаралық ақпарат құралдарының мемлекеттік діни саясатты іске асырудағы және діни алуандыққа құрметпен қарау мәдениетін қалыптастырудағы серіктес ретіндегі рөлін атап өтіп, журналистерге жауапты еңбектері үшін алғыс білдірді.
Өз сөзінде Конфессияаралық және дінаралық диалогтың халықаралық орталығының Басқарма төрайымы Г.К. Қожабай дінді жеңілдетілген әрі клишеленген түрде көрсету діни қауымдастықтарды қабылдауды бұрмалап, қоғамдағы алдын ала қалыптасқан көзқарастарды күшейтетінін атап өтті. БАҚ көбіне қақтығыстар мен зорлық-зомбылыққа назар аударып, діндердің гуманистік және бітімгерлік әлеуетін жеткілікті дәрежеде бағаламайтынын айтты. Сонымен қатар, төрайым БАҚ диалог пен өзара іс-қимыл үшін тиімді алаңға айнала алатынын, журналистерге арналған білім беру бағдарламаларын дамыту, этикалық стандарттарды сақтау және діни ұйымдардың әлеуметтік және қайырымдылық қызметін белсендірек жариялау қажеттігін атап өтті.
Бұл ойды Қазақстан Православ шіркеуінің іс басқарушысы Епископ Геннадий де қолдап, ақпарат көлемінің көп болуы қоғамды әрдайым жақсырақ хабардар етеді дегенді білдірмейтінін айтты. Ол әрбір сөз үшін жауапкершілікпен қарап, материалдарды жариялауда мұқият болуға шақырды.
Ұлыбритания Елшілігінің саясат және коммуникациялар бөлімінің басшысы Сэмьюел Миллс қазіргі заманда әлеуметтік және цифрлық медиамен қоршалған жағдайда журналистер жариялайтын тақырыпты терең зерттеп, жақсы білуі тиіс екенін айтты. Оның сөзінше, БАҚ пен діни қауымдастықтар арасындағы ашық диалог стереотиптер мен бұрмалаулардың алдын алуға көмектеседі, ал еркін әрі тәуелсіз баспасөз дін ұстанушылардың құқықтарын қорғаудың негізгі кепілі болып қала береді.
ЕҚЫҰ-ның Демократиялық институттар және адам құқықтары жөніндегі бюросының (ДИАҚБ) дін немесе сенім бостандығы мәселелері жөніндегі қызметкері Юрий Фенопетов пікір білдіріп, сөз бостандығы, дін бостандығы және ақпаратқа қол жеткізу мәселелері жан-жақты қауіпсіздіктің негізгі элементтері екенін атап өтті. Ол кәсіби әрі тәуелсіз БАҚ-тың мәдениетаралық және конфессияаралық келісімді нығайтуда, қақтығыстардың алдын алуда және демократиялық қоғамды қалыптастыруда маңызды рөл атқаратынын айтты. Көпұлтты Қазақстанда діни тақырыптарды дәл әрі теңгерімді жариялау әртүрлі топтар арасындағы сенім деңгейіне, діни ұйымдарды қабылдауға және әрбір адамның қадір-қасиетін қорғауға тікелей әсер етеді.
ЕҚЫҰ ДИАҚБ-тің дін немесе сенім бостандығы жөніндегі маманы Делия Нита мемлекет діни бостандықтарды қорғауға және кемсітушіліктің алдын алуға, соның ішінде азшылықтар мен түрлі конфессияларға қатысты жауапты екенін атап өтті. Ол қоғамды шынайы ақпараттандырудағы БАҚ-тың толеранттылықты қалыптастырудағы негізгі рөлін және стереотиптер мен алалаушылықтың қоғамдық қабылдауға әсерін атап көрсетті. Сондай-ақ Нита халықаралық тәжірибеден мысалдар келтіріп, діни әдебиетке қойылатын шектеулер мен рухани тәрбие үшін қоғамдық кеңістікті пайдалану мәселелері сияқты қазіргі заманғы сын-қатерлерді талқылады.
«Media Qoldau» құқықтық қызметінің жетекшісі Біржанова Гүлмира діни тақырыптарды клишеленген әрі жеңілдетілген түрде жариялау алдын ала қалыптасқан көзқарасты күшейтетінін атап өтіп, БАҚ-тың кәсіби, теңгерімді және жауапты тәсілінің қажеттілігі жөніндегі Г.К. Қожабайдың пікірін қолдады.
Конференция Қазақстан діни бірлестіктері қауымдастығы (ҚДБҚ), «Media Qoldau» құқықтық медиа-орталығы, Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы (ҚМДБ) және Ұлыбритания Үкіметінің (UK Government) бірлескен ұйымдастыруымен өтті.
Бағдарлама діни тақырыптарды жариялаудың құқықтық аспектілері мен кәсіби тәуекелдеріне, этикалық және жанрлық бағдарларға, БАҚ, діни қауымдастықтар мен қоғам арасындағы диалог пен сенім мәселелеріне, сондай-ақ діни қызметті жариялаудың практикалық тәсілдерін қалыптастыруға арналған төрт стратегиялық сессияны қамтыды. Модератор ретінде ҚМДБ Бас мүфтиінің кеңесшісі Бижігіт Қойшиев пен ҚДБҚ төрағасы Александр Клюшев сөз сөйледі.
